Londra’daki Courtauld Gallery’de 2 Ekim’de açılan Salman Toor: Someone Like You, güncel resmin en kuvvetli meselelerinden birini yalın ama yoğun bir dille ortaya koyuyor: Bir topluluğun gündelik hayatı, sanat tarihinde yalnızca “konu” olarak değil, merkezî bir görsel deneyim olarak nasıl yer bulur? Pakistan doğumlu, New York’ta yaşayan sanatçının Avrupa’daki ilk büyük kişisel sergisi, gece hayatı, arkadaşlık, arzu, yalnızlık ve göç deneyimi arasında dolaşan 19 resmi bir araya getiriyor. Sergi, yalnızca yükselen bir ressamın kurumsal görünürlüğü değil; figüratif resmin eski hiyerarşileriyle hesaplaşan önemli bir müze hamlesi olarak okunmayı hak ediyor.
Müze duvarında yeni bir özne
Toor’un resimlerindeki karakterler çoğunlukla queer Güney Asyalı erkeklerdir. Ancak sanatçı bu figürleri sosyolojik bir örneğe, temsil edilmesi gereken bir kategoriye ya da dışarıdan gözlenen bir kimliğe indirgemez. Onları barlarda, taksilerde, evlerde, yatak odalarında ve kalabalık partilerde; yani hem korunmasız hem de sıradan hayatın içindeki anlarda resmeder. Bu sahnelerde yakınlık ile tedirginlik, ortaklık ile dışarıda kalma duygusu aynı kadrajı paylaşır. Resmin gücü de tam burada belirir: Görünürlük, kahramanlık pozu vermek anlamına gelmez; gündelik hayatın çelişkilerini taşıyabilmek demektir.
Bu yaklaşım, Batı resim tarihinin büyük kompozisyonlarını ve mahremiyet kodlarını tersyüz eder. Toor, eski ustaların ışık kullanımından, figür düzeninden ve iç mekân kurgusundan beslenirken onların dünyasını tekrar etmez. Tarihsel resmin soylulara, burjuvalara ve mitolojik kahramanlara ayırdığı ağırlığı, bugün şehirde yaşayan, telefon ekranlarının ışığına bakan, geceden eve dönen ya da birbirinin yanında sessizce duran insanlara verir. Böylece resim tarihi bir referans deposu olmaktan çıkar; kimin bakmaya, kimin hatırlanmaya değer sayıldığı üzerine canlı bir tartışmaya dönüşür.
Manet’nin yanındaki mesafe
Serginin Courtauld’da açılması, bu nedenle mekânsal olarak da anlamlı. Toor’un 2019 tarihli The Bar on East 13th adlı resmi, müzenin koleksiyonundaki Édouard Manet yapıtıyla kurduğu açık ilişki sayesinde, sanatçının yöntemini berraklaştırıyor. Bir yanda modern hayatın 19. yüzyıldaki kırılgan ve yabancılaştırıcı yüzünü kayda geçiren bir başyapıt, öte yanda bugünün queer ve göçmen şehir yaşamını benzer bir gerilimle ele alan çağdaş bir resim var. Aralarındaki bağ, basit bir sanat tarihi selamı değil. Toor, modernliğin kamusal alanını yeniden tarif ediyor.
Bu yeniden tarifte bar, yalnız eğlence mekânı değildir; bakışların, arzunun, sınıfın, güven duygusunun ve görünmez risklerin kesiştiği bir sahnedir. Ev içleri de yalnız sığınak değildir; bazen arkadaşlığın kurulduğu, bazen yalnızlığın ağırlaştığı yerlerdir. Toor’un karakteristik yeşil tonları, bu iki alanı birbirine bağlayan puslu bir atmosfer yaratır. Renk, dekoratif bir imza olmanın ötesinde, figürlerin hem birbirine yakın hem de tam olarak erişilmez kaldığı duygusal mesafeyi kurar.
Temsilin ötesinde, resmin geleceği
Son yıllarda sanat kurumlarının kapsayıcılık dili giderek yaygınlaştı; buna karşılık bu dilin sergi programlarında ne kadar biçimsel ve kalıcı karşılık bulduğu hâlâ tartışmalı. Toor’un sergisi bu açıdan değerli, çünkü meseleyi yalnız kimlik görünürlüğü düzeyinde bırakmıyor. Sanatçının resimleri, çağdaş hayatı anlatmak için figüratif resmin hâlâ ne kadar esnek ve keskin bir araç olabileceğini gösteriyor. Mizah, çekingenlik, erotizm, utanç, neşe ve politik kaygı aynı yüzeyde bir arada durabiliyor.
Sergideki büyük ölçekli Ghost Ball gibi yapıtlar, toplu hareketin enerjisini taşırken; daha küçük resimler bakışın kişisel alanına çekiliyor. Bu ölçek değişimi, Toor’un dünyasında birey ile topluluk arasındaki geçişi görünür kılıyor. Kalabalık içindeki yalnızlık ya da ev içindeki ortaklık, kesin karşıtlıklar olarak değil, birbirini sürekli dönüştüren hâller olarak beliriyor.
Someone Like You’nun kültürel önemi, bu resimlerin güncel sanat piyasasındaki rağbetinden daha geniş bir yerde duruyor. Sergi, Avrupa müzelerinin çağdaş resmi hangi soy çizgileri içinde okumayı seçtiğine dair bir işaret veriyor. Toor burada sanat tarihine sonradan eklenen bir isim gibi değil, o tarihin dilini içeriden değiştiren bir ressam olarak konumlanıyor. Bu da izleyiciye yalnız yeni bir sanatçıyı değil, alıştığı müze anlatısında açılan yeni bir odayı görme imkânı sunuyor.
