Zinciriye Sa Bey Medresesi

Bir sultanın medresesi

Zinciriye Sa Bey Medresesi, halk arasında Zinciriye Medresesi olarak da anılan Sultan İsa Medresesi’dir. Yapı, Mardin’de hüküm süren son Artuklu Sultanı Melik Necmettin İsa bin Muzaffer Davud bin El Melik Salih tarafından 1385 yılında yaptırılmıştır. Kaynakta aktarılan tarihsel anlatı, yapıyı banisinin hayatındaki çarpıcı bir olayla da ilişkilendirir: Timur ve ordusuyla savaşan Melik Necmeddin İsa, bir süre bu medresede hapsedilmiştir.

Bu bilgi, medreseyi yalnızca eğitim ve ibadet işlevleri üzerinden değil, kurucusunun siyasi ve kişisel hikâyesiyle birlikte okumaya imkân verir. Sultan İsa Medresesi adı, yapının banisine işaret ederken; Zinciriye adı da yerleşmiş halk kullanımını taşır.

Uzaklardan fark edilen kütle

Yapının doğu ve batı uçlarındaki dilimli kubbeleri ile doğu tarafındaki yüksek anıtsal portali, medresenin uzaktan dahi dikkat çeken öğeleri arasında sayılır. Dikdörtgen planlı ve geniş bir alanı kaplayan yapı, iki kat üzerinde avlu, cami, türbe ve çeşitli ek mekânlardan meydana gelir.

Portalden girildiğinde yıldız tonozla örtülü bir bölüme ulaşılır. Bunun batısında, camiyle birlikte avluya açılan bir koridor yer alır. Bu giriş ve geçiş dizilimi, yapının farklı işlevleri bir araya getiren mekânsal kuruluşunu görünür kılar.

Avlu, cami ve odalar

Koridorun güneyindeki cami mekânının ortasında mukarnaslı tromplu bir kubbe bulunur. Mihrabın çevresi kakma motiflerle işlenmiş, minber ise kesme taştan yapılmıştır. Avlunun batısındaki eyvandan, türbe olduğu anlaşılan ve kubbeyle örtülü bir mekâna geçilir.

Üst kat ise ağırlıklı olarak küçük oda mekânlarından oluşur. Kaynağa göre bu odalar, bir dönem medresede okuyan kişilerin odacıklarıdır. Böylece yapı; avlusu, camisi, türbe niteliğindeki bölümü ve öğrenci odalarıyla, birbirini tamamlayan farklı kullanım alanlarını aynı bütün içinde toplar.