Tokat Kales

Yol güvenliğinden doğal hisara

Tokat Kales, Roma Dönemi’nde yol güvenliği için kurulmuş bir kale olarak anılır. Dik ve sarp kayalar üzerine yerleşen yapı, bu konumuyla doğal bir hisar niteliği taşır. Savunma fikrinin yalnızca inşa edilmiş surlarla değil, arazinin sert karakteriyle de biçimlendiği bu görünüm, kalenin en belirgin yönlerinden biridir.

Kale yaklaşık 500 yıl Bizans egemenliğinde kalmıştır. Bu uzun dönemin ardından yapı, farklı siyasi güçlerin hâkimiyetine girmiş; kaynakta kalenin kısa aralıklarla el değiştirdiği belirtilmiştir. Böylece Tokat Kales, kuruluş amacı kadar, geçirdiği egemenlik değişimleriyle de çok katmanlı bir tarih anlatısı sunar.

Egemenliklerin izinde

Kale ilk kez 1074 yılında Danişmend Melik Gazi tarafından fethedilmiştir. Ardından sırasıyla Danişmend, Selçuklu, İlhanlı, Eretna, Kadı Burhanettin ve Osmanlı Devleti egemenliğine geçmiştir. Bu sıralama, yapının tarihini tek bir döneme ya da tek bir siyasi hafızaya indirgemeden okumayı mümkün kılar.

Osmanlı Devleti zamanında “Çardak-ı Bedevi” adı verilen zindanın, Bizans İmparatoru A. Diogenis başta olmak üzere birçok ünlünün tutsak yeri olduğu aktarılır. Kalenin savunma yapısı olmanın ötesindeki kullanımına işaret eden bu bilgi, mekânın tarihsel anlatısına ayrı bir katman ekler.

Kaya mezarı ve merdivenli hat

Kalenin güneybatısında, çok eski çağlardan kalma bir kaya mezarı bulunur. Mezarın girişinde bir kolon ile biri büyük olmak üzere iki hücre yer alır. Kayalık çevredeki bu oyma mekân, kalenin yakınındaki farklı tarihsel izlerden biridir.

Kaynakta ayrıca 362 basamaklı bir merdivenin kalenin dibine indiği belirtilir. Bu merdivenli hat, kalenin kayalık topoğrafyasıyla kurduğu doğrudan ilişkiyi görünür kılan öğeler arasında anılır.