Stratonikeia Antik Kenti

Katmanlı bir yerleşim hafızası

Stratonikeia Antik Kenti’nde yürütülen kazı ve araştırmalar, yerleşimin Geç Bronz Çağı’ndan günümüze dek sürdüğünü gösterir. Yerleşme, tarih boyunca Atriya, Khrysaoris, İdrias, Stratonikeia ve Eskihisar adlarını almıştır. Kentin Stratonikeia adıyla yenilenmesi, MÖ 281-261 yılları arasında tahtta bulunan Seleukos Kralı I. Antiokhos’un eşi Stratonike’ye atfedilir.

Stratonikeia, hayatta kalmayı başaran gladyatörlerin emeklilik dönemlerini geçirdikleri bir istirahatgâh olması nedeniyle “gladyatörlerin kenti” olarak da bilinir. Yakın çevredeki en erken buluntular ise MÖ 2. binyılın sonlarına tarihlenir.

Plan, yapılar ve yazıtlar

Kent, Helenistik dönemde paralel doğrultuda kesişen caddelerden oluşan hippodomik planla düzenlenmiş; bu yerleşim sistemi Roma döneminde de sürmüştür. Antik kent içinde Arkaik ve Klasik dönemlere ait iki ayrı sur duvarı bulunur. Gymnasion, tiyatro, meclis binası, hamam kompleksleri, agoralar, tapınaklar, şehir kapıları, sütunlu cadde, çeşmeler, su yapısı ve mezar anıtları kentin yapı çeşitliliğini oluşturur.

Meclis binasının duvarlarındaki iki yazıt özellikle dikkat çeker: Grekçe Menippos’un takvim yazıtı ile Roma döneminde kentte satılan mal ve hizmetlerin adlarını ve fiyatlarını sıralayan Latince yazıt. Tarihi yapılar, taş döşeli yollar üzerinde yürüyerek izlenebilmektedir.

Antik kentten yakın dönem mimarisine

Roma dönemi sonrasında yerleşimin küçülmesiyle Bizans, Beylikler ve Osmanlı dönemlerinde kentin yalnızca belirli bölümlerinde yaşam sürmüştür. Buna karşılık alanda Bizans döneminden kiliseler ve evler; Beylikler döneminden bir hamam; Osmanlı döneminden Şaban Ağa Camisi, çeşme ve ağa evleri de yer alır.

Stratonikeia; Arkaik, Klasik, Helenistik, Roma İmparatorluk, Doğu Roma, Beylikler, Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti dönemlerine ait yapıların ve kent dokusunun birlikte görülebildiği nadir alanlardan biridir. Antik kent, 2015 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne kaydedilmiştir.