Seyh Edebali Turbes

Bir manevi rehberin izinde

Şeyh Edebali, Osmanlı Devleti’nin manevi kurucusu kabul edilen isimlerden biridir. Künyesi İmadüddin Mustafa b. İbrahim b. İnac el-Kırşehri olarak kaydedilir; Mevlana Celaleddini Rumi’nin çağdaşıdır. İlk tahsilini Karaman’da yapan Edebali, Hanefi hukukçusu Necmeddin ez-Zahidi’nin öğrencisi oldu. Ardından Dımaşk’a giderek Sadreddin Süleyman b. Ebül-iz ve Cemalettin el-Hasiri gibi dönemin tanınmış âlimlerinden dinî ilimler tahsil etti.

Ülkesine döndükten sonra tasavvufa yönelen Edebali, Eskişehir yakınlarındaki İtburnu Köyü’nde bir zaviye kurdu ve halkı irşada başladı. Aşıkpaşazade’nin aktardığı üzere bu zaviye, gelip geçen fukaranın ihtiyaçlarının karşılanmaya çalışıldığı; misafirperverliğiyle öne çıkan bir merkezdi. Edebali’nin bu yönü, türbenin yalnızca bir anma mekânı değil, onun temsil ettiği dinî ve toplumsal hizmet anlayışına açılan bir durak olarak da okunmasını sağlar.

Osman Gazi ile kurulan bağ

Söğüt ve Domaniç yaylalarında bulunan Osman Gazi’nin, Şeyh Edebali’nin zaviyesinde sık sık misafir kaldığı belirtilir. Osman Gazi’nin mübarek günlerde zaviyeye giderek dinî ve idari meselelerde Edebali’nin görüşlerini aldığı da kaynakta yer alır. Bu ilişki, Edebali’nin Osmanlı kuruluş anlatısındaki belirgin konumunu ortaya koyar.

Kaynakta anlatılan rüyada, Şeyh Edebali’nin koynundan çıkan ay Osman Bey’in koynuna girer; ardından Osman Bey’in göğsünden dalları gökleri, kökleri dünyayı saran büyük bir ağaç yükselir. Edebali bu rüyayı, Osman’a ve soyuna hükümranlık verileceği şeklinde yorumlar. Anlatı, Malhun Hatun ile evlilikle de ilişkilendirilir.

İlim, irşad ve defnedilenler

Şeyh Edebali, mutasavvıf kimliğinin yanı sıra ilk Osmanlı kadısı ve müftüsü olarak anılır. Çok sayıda talebe yetiştirmiş; önde gelen öğrencilerinden ve damadı olan Dursun Fakih, ondan sonra Osmanlı Devleti’nin ikinci müftüsü ve kadısı olmuştur. Bilecik’in Osmanlılar tarafından fethedilmesinden sonra zaviyesini buraya taşıyan Edebali, dinî hizmetlerini burada sürdürmüştür.

Türbe, Edebali’nin zaviyesinin mescid olarak kullanılan odasına defnedilmesiyle ilişkilidir. Kaynağa göre zaviye çevresinde eşi, kızı, Molla Hattab-ı Karahisar, Şeyh Muhlis Baba ve adları bilinmeyen bazı yakınları da defnedilmiştir.