Priene

Planlı bir kent fikrinin güçlü örneği

Priene Antik Kenti, Samsun Dağı’nın (Mykale) güney yamacında kurulmuştur. İon Birliği’nin üyelerinden olan kent hakkında antik kaynaklardaki ilk bilgiler MÖ 7. yüzyıla uzanır. Priene, MÖ 4. yüzyılın ortalarında Miletli Hippodamos’un adıyla anılan plan esas alınarak yeniden inşa edilmiştir. Sarp bir kaya üzerindeki yerleşimi, kente saldırılara karşı korunma bakımından avantaj sağlamıştır.

Antik Çağ’dan günümüze en iyi korunan şehir planlama örnekleri arasında gösterilen Priene, Anadolu’da şehir planlamasının gelişimini anlamak açısından önem taşır. Kaynağa göre bu planlama yaklaşımı, modern planlama çalışmaları için de model niteliği taşır. Kentin düzeni, yalnızca yapılarıyla değil, bu yapıların şehir planı içindeki ustalıklı yerleşimiyle de dikkat çeker.

Anıtsal yapılar ve kamusal hayat

Antik kent merkezinde dönemin ünlü mimarları tarafından inşa edilmiş çok sayıda anıtsal yapı bulunur. Demeter Tapınağı, Athena Tapınağı, agora, Zeus Tapınağı, bouleuterion, yukarı ve aşağı gymnasionlar, Mısır Tanrıları Tapınağı, Büyük İskender’in evi, Bizans kilisesi ile nekropol alanı, Priene’nin öne çıkan yapıları arasındadır.

Tiyatro da kentin önemli yapılarındandır. MÖ 350 yılında inşa edilen yapı, 5 bin kişilik kapasiteye sahiptir. Bu yapılar topluluğu, Priene’de dinsel, kamusal ve sosyal hayatın kent planıyla birlikte düşünüldüğünü gösteren belirgin unsurları bir araya getirir.

Evler, dönüşüm ve miras değeri

Geç Klasik ve Helenistik dönemlerden kalan Priene evleri, türlerinin en iyi korunmuş örnekleri arasında değerlendirilir ve yerleşim tarihine ilişkin önemli bilgiler sunar. Bu nedenle kent, “Anadolu’nun Pompei’si” olarak tanımlanmaktadır. Priene, Bizans döneminde piskoposluk merkezi olmuş; Menderes Nehri’nin getirdiği alüvyonlar nedeniyle denizden uzaklaşmasıyla zaman içinde önemini yitirmiştir. Kentin MS 13. yüzyılda tamamen terk edildiği bilinmektedir. Priene Arkeolojik Alanı, 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne eklenmiştir.