Mor Aho Manastiri

Banı Mahar kırsalında bir manastır

Mor Aho Manastiri, Batman’ın Hasankeyf ilçesine bağlı Üçyol köyünün 2 kilometre kuzeyindeki Banı Mahar kırsalında bulunur. Türkiye Kültür Portalı’nda, İlkçağ Süryanilerinin Hasankeyf’teki hâkimiyetleri döneminde inşa edildiği tahmin edilen bir yapı olarak tanımlanır. Manastırın inşa tarihini doğrudan belgeleyen herhangi bir kitabenin bulunmaması, bu geçmişe ilişkin değerlendirmeyi tahmin düzeyinde bırakır.

Yapı, halk arasında Mahar Kilisesi anlamına gelen Deyr Mahar adıyla da bilinir. Bu ikinci ad, manastırın bulunduğu Banı Mahar çevresiyle kurduğu yerel bağı görünür kılar. Çevresinde tarım arazileri dışında herhangi bir yapının bulunmadığı belirtilen manastır, kırsal peyzaj içinde tekil bir mimari odak oluşturur.

Yapı dili ve bahçedeki izler

Dikdörtgen planlı Mor Aho Manastiri’nin yapımında kesme taş, moloz taş ve ces, yani sönmüş kireç kullanılmıştır. Kaynağın aktardığı bu malzeme tercihleri, yapının yöresel inşa pratiğiyle ilişkisini işaret eder. Manastırın bahçesinde yer alan su kuyusu da yapının çevresindeki yaşam alanına dair günümüze ulaşan unsurlardan biridir.

Dicle Nehri kenarında, manastıra ait olduğu tahmin edilen bir meyve bahçesi de bulunur. Halk arasında Attafiye Bahçeleri olarak bilinen bu alan, manastır yapısının nehir kıyısındaki başka bir peyzaj parçasıyla anıldığını gösterir. Bahçe ile manastır arasındaki aidiyet ise kaynakta kesin bilgi olarak değil, tahmin olarak ifade edilir.

Koruma ve yenilenme

Zaman içinde cemaatin bölgeyi terk etmesiyle kendi hâline bırakılan Mor Aho Manastiri metruk duruma gelmiştir. Yapı, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından tescil edilerek koruma altına alınmış; restorasyon çalışmaları neticesinde yenilenmiştir. Bu süreç, manastırın tarihsel katmanlarını koruma gündemi içinde yeniden ele alındığını ortaya koyar.