Fotoğraf: Erzincan İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü " class="center-icon" data-lightbox="image"> Mama Hatun Külliyesi Görsel Sahibi: Erzincan İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü GBir yapılar topluluğu olarak Mama Hatun Kulliyesi
Mama Hatun Kulliyesi; kümbet, kervansaray, hamam ve camiden oluşur. Türkiye Kültür Portalı’ndaki bilgiye göre külliye, Saltuklu Beyliği’nin başına 587’de (1191) geçen II. İzzeddin Saltuk’un kızı Mama Hatun tarafından Erzurum-Erzincan kervan yolu üzerinde, Tercan’da yaptırılmıştır. Topluluğun bileşenleri, farklı ölçek ve işlevlerdeki yapıları aynı tarihî çerçevede bir araya getirir.
Külliyenin camisi ise günümüze özgün hâliyle ulaşmamıştır: Kaynakta, yapının tamamıyla değişikliğe uğradığı ve yıkılan caminin yerine yeni bir cami inşa edildiği belirtilir.
Kümbetin ayırt edici planı
Mama Hatun Kümbeti, dilimli gövdesi ve külâhıyla tanımlanır. Kümbeti kuşatan yuvarlak çevre duvarı, yapının en dikkat çekici niteliğidir. Bu bütün, Anadolu’da başka örneğine rastlanmayan bir plan şeması ve mimari özellik olarak değerlendirilir.
Âbidevî mezar yapısı, kümbet ile çevre duvarı olmak üzere birbirinden farklı iki bölümden meydana gelir. Kümbet üzerindeki kitâbeye göre yapının mimarı Ahlatlı Ebü’n-Nemâ b. Mufaddal’dır. Bu bilgi, yapının mimari kimliğini kuran önemli unsurlardan biridir.
Kervansaray ve hamamın mekân düzeni
Yapılar topluluğunun önemli parçalarından kervansaray, XIII. yüzyıl başında yapılmıştır. Eş odaklı kervansaraylar grubunda yer alan 51 × 51 metre ölçülerindeki yapı, kaynakta Alara Han ve Ashâb-ı Kehf Hanı ile anılan bu grubun en büyüğü olarak verilir. Kare planlı kervansaray tamamen kesme taştan inşa edilmiştir; dış duvarları köşelerde silindirik kuleler, cephelerde ise payandalarla güçlendirilmiştir.
Doğu cephesinin merkezindeki dışa taşkın taç kapı, sütunçeler ve nişlerle düzenlenir. İçeride geniş avlunun çevresinde odalar ve eyvanlar bulunur; kuzey ve güneyde yapının uzunluğu boyunca ahır bölümleri yer alır. Kümbet ile kervansaray arasındaki küçük hamamda, tonozlu soyunmalık bölümünün ortasında altıgen bir havuz vardır. Hamamın kare planlı, kubbeli ılıklığı ile tonoz ve kubbeyle örtülü dikdörtgen sıcaklığı, yapının farklı mekânsal katmanlarını oluşturur.