Gok Medrese302080

Selçuklu mirasının güçlü bir örneği

Resmî kaynakta Gök Medrese Vakıf Müzesi adıyla anılan yapı, Anadolu Selçuklu Devleti dönemi büyük vezirlerinden Sahip Ata Fahrettin Ali tarafından 1271 yılında Mimar Kaluyan’a yaptırılmıştır. Açık avlulu, iki katlı ve dört eyvanlı düzeniyle tanımlanan medrese, mimari kuruluşunun yanı sıra bezeme programıyla da öne çıkar. Gök Medrese’de dinî ilimlerin dışında astronomi eğitiminin de verildiği bilinmektedir.

Yapı, 2021 yılında tamamlanan restorasyonun ardından Gök Medrese Vakıf Müzesi olarak hizmet vermektedir. Gök Medrese; Sivas, Konya, Kayseri, Erzurum ve Kırşehir’deki diğer önemli Selçuklu medreseleriyle birlikte, 2014’te “Anadolu Selçuklu Medreseleri” başlığı altında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilmiştir.

Taç kapı ve firuze çinilerin dili

Medresenin 31,25 metre olarak verilen cephesinde taç kapı yaklaşık üçte birlik bir alanı kaplar. Kaynak, taç kapısının mermerden olan tek eser olduğunu belirtir. Bu giriş düzeni, yapının cephedeki belirleyici unsuru olarak öne çıkar.

Giriş eyvanının sağındaki mescidin ve iki yan eyvanın firuze renkli çinileri, yapıya “gök” sıfatını verecek kadar etkili bulunur. Yapıda ayrıca 12 tür hayvan başı, yıldızlar ve Selçuklu eserlerindeki en büyük hayat ağacı motifi yer alır. Bu unsurlar, mimariyi yalnızca bir eğitim yapısı olmaktan çıkarıp yoğun bir sembolik anlatım alanına dönüştürür.

Hayat ağacının simgesel katmanı

Taç kapı üzerindeki hayat ağacı tasviri, kaynağa göre esere önemli bir yapı olduğuna işaret eden bir değer kazandırır. Evrenin direği olarak düşünülen bu motif; barış, bereket, bilim, hikmet, kudret ve sonsuzlukla ilişkilendirilen kozmik ağacın soyut anlamlarını taşır. Devletin koruyucu gücünü sembolize etmesi nedeniyle “devlet ağacı” olarak da nitelendirilen hayat ağacı, kutsal ağaç, altın ağaç ve cennet ağacı gibi adlarla da anılır.