Frig Vadisi Ayazin Oren Yeri Metropolis

Frig Vadisi Ayazin Oren Yeri Metropolis, Ayazini köyünde yer alan ve Frigler döneminden beri yerleşim yeri olarak kullanıldığı bilinen bir ören yeridir. Bölge Roma döneminde de iskân edilmiş, Bizans döneminde dini bir merkez hâline gelerek metropolise dönüşmüştür. Selçuklular ve Osmanlılar tarafından da yerleşim yeri olarak kullanılan alan, Frig Vadisi rotasının önemli bir etabını oluşturur. Kolay işlenebilen volkanik tüf kayalıklar üzerine kurulu bu çevrede eski ve yeni iskân alanlarının yan yana, iç içe varlığı dikkat çeker.

Kaya içinde gündelik hayatın izleri

Köyün girişinde ve içinde, yolun sol yanında uzanan tüf kayalık alanın erken Bizans döneminde yer yer oyularak yerleşimlere dönüştürüldüğü aktarılır. Kaya evleri tek odalı örneklerden yan yana ya da üst üste kurulmuş çok hacimli yapılara kadar çeşitlenir. Bazı mekânlara basamaklarla, bazılarına ise içeriden tünel biçimli geçişlerle ulaşılır. Odalarda oturma sekileri ile eşya veya aydınlatma aracı koymak için açılmış farklı büyüklüklerde nişler bulunur.

Büyük ve çok katlı bir kaya yerleşiminde duvar boyunca sıralanan dairesel koltuklar ile ortadaki derin çukurluk öne çıkar; bu çukurluk ocak ya da depo olarak kullanılmıştır. Yakındaki küçük odada kayaya oyulmuş, deliği dışarı açılan bir tuvalet yer alır. Avdalaz Vadisi’nin üst ucundaki, Avdalaz Kalesi olarak anılan kaya kütlesi de iç içe oyulmuş çok hacimli bir yerleşimdir; zemininde derine açılmış bir sarnıç bulunur.

Mezar odaları ve Ayazini Kilisesi

Roma ve Bizans dönemlerine ait kaya mezar odaları ailelere ya da tek kişilere ayrılmıştır; bazıları çift katlıdır. Cephelerde Medusa başlı üçgen alınlıklar görülür. Sütunlu, ön boşluklu kapılardan girilen odalarda kemerli nişlere yerleştirilmiş tekne mezarlar yer alır; kimi örnekler aslan kabartmalarıyla süslenmiştir. Karı ve kocanın kabartmalarını taşıyan bir kaya mezarı da bu grubun dikkat çeken örnekleri arasındadır.

Ören yerindeki kiliselerin en bilineni Ayazini Kilisesi’dir. Köy girişinde, yol kenarındaki sarp bir tüf kayalığa oyulmuş yapı, çevresindeki kaya odalarıyla birlikte bir manastır yapısı olarak değerlendirilir ve Meryem Ana Kilisesi adıyla da bilinir. Dış cephesinin apsisli ve kubbeli biçimde kaya yüzeyine oyulmuş olması, yapının ayırt edici özelliğidir. İç mekânda haç tonoz ve orta kubbeye ilişkin izler; yan ve arka duvarlarda ise haç ve yazı kabartmaları bulunan kemerli nişler görülür.