Filyos Tios

Liman kenti olarak Tios

Filyos Tios, antik çağlar boyunca Karadeniz’de önemli bir liman kenti niteliği taşıyan Tios’un arkeolojik alanıdır. Nehir ve deniz taşımacılığının sağladığı imkânlarla kent; balık, şarap ve tahıl ticaretinin yapıldığı bir merkez hâline gelmiştir. Bu ticari rol, Tios’un tarih içindeki yerini yalnızca yerleşim ölçeğinde değil, deniz ve nehir bağlantıları üzerinden şekillenen bir hareketlilik içinde düşünmeye imkân verir.

Kentin geçmişi MÖ 7. yüzyılda bir Milet kolonisi olarak kuruluşuna uzanır. Klasik ve Helenistik dönemlerde birçok krallığın egemenliği altında kalan Tios, MÖ 70 yılında Roma egemenliğine girmiş; Bizans İmparatorluğu döneminde ise piskoposluk merkezi olmuştur. 1261’den itibaren Cenevizlerin, 15. yüzyıl başlarında Osmanlı İmparatorluğu’nun yönetimine geçen kent, Osmanlı döneminde küçük bir balıkçı köyü yerleşimine dönüşmüştür.

Kazılardan görünen katmanlar

Ören yerinde 2006 yılından bu yana sürdürülen kazılar, Tios’un farklı dönemlerine ait yapı izlerini bir araya getirir. Alanda bir akropol ve akropol üzerinde MÖ 6. yüzyıla tarihlendirilen yapı kalıntıları bulunur. Bunlara Orta Çağ’a ait bir kilise ile Roma dönemine tarihlendirilen, korinth düzenindeki bir tapınak eşlik eder. Tapınağın batısında yer alan mezar şapeli ise MS 10–12. yüzyıllara tarihlendirilir.

Antik liman ve mendirekler, Roma dönemine tarihlendirilen tiyatro, hamam yapıları, su kemeri olduğu düşünülen bir yapı, çeşme kalıntısı ve nekropol alanı da kentte görülebilen unsurlar arasındadır. Bu çeşitlilik, Tios’un kamusal, dinsel, ticari ve gündelik yaşama ilişkin izlerini aynı alanda buluşturur.

Korunmuş bir arkeolojik peyzaj

Tios, bölgede en iyi korunmuş antik kent olarak tanımlanır. Modern yerleşimin antik kentin dışında bulunması, alanın korunması ve araştırılması açısından önemli bir fayda sağlamaktadır. Bu durum, Filyos Tios’u yalnızca geçmişin yapılarının sıralandığı bir ören yeri değil, arkeolojik araştırmalarla okunmaya devam eden çok dönemli bir kent alanı olarak öne çıkarır.