Dcle Koprusu

On gözlü geçiş

On Gözlü Köprü olarak da anılan Dicle Köprüsü, Dicle’nin iki yakasını on kesik kemer üzerinde inşa edilen bloklarla birleştirir. Köprü 180 metre uzunluğunda, 7–8 metre genişliğindedir. Yaklaşık aynı seviyede kurulan, farklı boyutlardaki sivri kemerlerin en genişi ortada yer alır. Bu düzen, yapının karakterini belirleyen başlıca mimari unsurlardan biridir.

Kitâbenin anlattığı, araştırmacıların değerlendirdiği

Güney cephede, kemerlerle korkuluk arasında iki satırlık çiçekli kûfî bir kitâbe bulunur. Kitâbeden, yapının Mervânoğulları’ndan Nizâmüddevle Nasr zamanında Kadı Ebü’l-Hasan Abdülvâhid tarafından 1064–65 yılında Ubeyd adlı bir mimara yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte araştırmacılar, söz konusu kitâbenin bir onarım kitâbesi olduğu görüşünde birleşir ve eserin çok daha eski bir tarihte inşa edilmiş olduğunu kabul eder. Köprünün son olarak 1899–1900 yılında onarıldığı anlaşılmaktadır.

Akıntıya karşı tasarım ve taş işçiliği

Menba tarafındaki üçgen külâhlı sel yaranlar ile mansap tarafındaki silmeli dikdörtgen dayanak duvarları, köprünün dikkat çeken yapısal öğeleridir. Bu duvarlar, arazinin topografik yapısına uyacak biçimde doğudan güneye doğru kıvrılır; hızla akan Dicle nehrinin basıncına karşı koymak amacıyla yapılmıştır. İnşada dolgu malzemesi olarak kireç harçlı moloz kullanılmış, kaplamada ise şaşırtmalı teknikte uygulanmış, farklı boyutlarda ve kısmen devşirme kesme bazalt taşlara yer verilmiştir. Korkuluklar da moloz ve kesme taştandır.

Güney cephede arslan kabartması

Güney cephesindeki kitâbenin bitiminde, başı cepheden işlenmiş bir arslan kabartması bulunur. Benzerlerine özellikle Artuklu ve Selçuklu yapılarında rastlanan bu kabartmanın en yakın örnekleri, Diyarbakır surlarındaki Harput Kapısı ile Mardin Kapısı’nda görülmektedir.