Fotoğraf: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı / muze.gov.trSığınak olarak başlayan katmanlı mekân
Aziz Mercurıus Yeraltı Şehri, Aksaray’ın Gülağaç ilçesine bağlı Saratlı beldesinde bulunur. Resmî kaynakta, Hristiyanlığın yasak olduğu MS 250’li yıllarda sığınak olarak kullanıldığı belirtilir. Yapı yedi katlıdır; kaynak, bu katların üçünün temizlenerek turizme açıldığını aktarır. Yeraltı şehrine, halkın “Develik” diye andığı Selçuklu Dönemi’nden kalma bir handan girilir; koridorlar ve odalar aracılığıyla katlara geçilir.
Mekânın adı, MS 225–250 yılları arasında yaşamış bir komutan olarak tanıtılan Aziz Mercurius’a bağlanır. Kaynağa göre Kapadokya bölgesinde doğan Mercurius, Hristiyan olduğunu açıklamasının ardından kral tarafından Kapadokya’ya sürgüne gönderilmiştir. Bu anlatı, yeraltı şehrinin sığınma işleviyle birlikte, yapının taşıdığı inanç tarihine dair çerçeveyi de kurar.
Kilise, mezarlar ve işaretler
Aziz Mercurıus Yeraltı Şehri’ndeki kilise, yeraltı şehirlerinde genellikle küçük ölçekte görülen kiliselerden ayrılır: resmî kaynak onu bir katedrali andıran bir yapı olarak tarif eder. Kilisenin tabanında gerçekleştirilen kazılarda çocuklara ve yetişkinlere ait 20 mezar bulunmuştur. Kilise içindeki mezarlardan birinde ise bir erkek ile bir kadın aynı lahit içinde, üst üste yerleştirilmiş hâlde tespit edilmiştir.
Kilise içinde çeşitli türlerde haç işaretleri de bulunur. Kaynakta, kilisenin Doğu Roma Dönemi’nde daha yoğun kullanıldığı düşüncesine yer verilir. Bu unsurlar, yeraltındaki mekân düzeninin yalnızca korunmaya yönelik olmadığını; ibadet ve gömü pratiklerini de içerdiğini gösteren buluntular olarak öne çıkar.
Gündelik hayatın ve adak geleneğinin izleri
Yeraltı şehrinde yapılan çalışmalarda bulunan erzak küpleri, mekânın yaşamı sürdürmeye dönük yönüne işaret eder. Yapının bir köşesinde halkın adak adadığı, “Develi Dam” adıyla anılan bir türbe yer alır. Türbenin yanındaki odanın duvarlarında ise çeşitli kabartmalar görülür. Aziz Mercurıus Yeraltı Şehri ve Kilisesi, Saratlı Kırkgöz Yer Altı Şehriyle birlikte Kapadokya’da turistlerin en fazla ziyaret ettiği alanlar arasında anılır.